28 stycznia. Tomasz z Akwinu

Dar syntezy, pracowitość, systematyczność. Wiele dobrego można powiedzieć o Tomaszu jako człowieku. W lekturze Tomaszowej sumy ważne są sed contra — pracowicie rozważane kontrargumenty.

Benozzo Gozzoli, fragment obrazu Triumf św. Tomasza

Nie tylko teolog systematyzujący

Poeta. Wybitny, choć może nie wykwintny — średniowieczny wiersz łaciński różnił się systemowo od tworzony za Horacego.

Kardynał Newman, święty

Nie podejmuję się tworzenia biografii kardynała Newmana (beatyfikowany w 2010, kanonizowany w 2019, wspomnienie 9 października), ale też nie taki jest cel tego serwisu.

Św. Jan Henryk Newman (1801–1890) w wieku 23 lat

Dziś chciałbym przypomnieć tylko jeden fakt. Ten uczony i duchowny, który przeszedł z anglikanizmu na rzymski katolicyzm (9 października 1845 to data tej decyzji, do której się przyczynił bł. Dominik Barberi), był angielskim intelektualistą swoich czasów. Brał więc udział w polemikach prasowych na łamach wolnych mediów.

A Jan Paweł III?

Jest jakiś klimat newmanowski w filmie Nowy papież, gdzie John Malkovich gra postać Sir Johna Brannoxa, kardynała mieszkającego w swojej angielskiej posiadłości, niezbyt znanego w Rzymie, szanowanego za sprowadzenie wielu anglikanów na łono Kościoła Rzymskiego.

Zdjęcia promocyjne HBO

Nie jest to święty uśmiechnięty, jak śpiewały dorosłe już dzieci z Arki Noego. Urząd ciąży, troski zmieniają?

Newman jest wzorem (a może przestrogą). Co wywinie Jan Paweł III i czy wykaże się cnotą bądź heroizmem, dalszy ciąg serialu pokaże.

Dominik Barberi, bł.

Dominik od Matki Bożej, właśc. Domenico Barberi (ur. 22 czerwca 1792 w Pallanzana k. Viterbo we Włoszech, zm. 27 sierpnia 1849 k. Reading w Anglii) – członek Zgromadzenia Męki Pańskiej i teolog, kapłan, błogosławiony Kościoła rzymskokatolickiego. (Wikipedia).

By N. Diotallevi – archives des passionistes de Rome, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=2175438

Zwany jest apostołem Anglii — chodzi oczywiście o skłanianie anglikanów (lecz chyba nie tylko) do przyjęcia wiary katolickiej rzymskiej. Swoją postawą przełamał wątpliwości Johna Henry’ego Newmana.

Wspomnienie

Bł. Dominik wspominany jest 27 sierpnia.

Będą nowi Święci Pańscy

Doniesiono właśnie z Watykanu (KAI), że papież Franciszek zatwierdził dokumenty dotyczące nowych kanonizacji. Zestawimy formy ich imion i nazwisk z informacją zawartą na stronach watykańskiej Kongregacji do spraw Świętych.

Jak oni się nazywają?

Męczeństwo

Benedetto di Santa Coloma de Gramenet (al secolo: Giuseppe Doménech Bonet) e 2 Compagni, dell’Ordine dei Frati Minori Cappuccini; uccisi, in odio alla Fede, in Spagna, fra il 24 luglio e il 6 agosto 1936 kapucyn o. Benedykt z Santa Coloma de Gramenet (imię i nazwisko świeckie: Doménech Bonet) i jego dwóch współbraci zakonnych, zabitych w Hiszpanii w okresie między 24 lipca a 6 sierpnia 1936
Giuseppe Oriol di Barcelona (al secolo: Jaume Barjau y Martí)
Doménech di Sant Pere de Riudebittles (al secolo: Joan Romeu y Canadell)

Giuseppe Maria Gran Cirera e 2 Compagni, Sacerdoti professi dei Missionari del Sacratissimo Cuore di Gesù, e 7 Compagni, Laici; uccisi, in odio alla Fede, in Guatemala tra il 1980 e il 1991 (José María Gran Cirera) — misjonarze od Najświętszego Serca Jezusowego, Józef Maria Cirera i jego dwóch współbraci zakonnych oraz 7 świeckich towarzyszy, którzy zginęli w Gwatemali w okresie między 1981 a 1991
Domingo del Barrio Batz
Faustino Villanueva Villanueva
Juan Alonso Fernández
Tomás Ramírez Caba
Reyes Us Hernández
Rosalío Benito
Nicolás Castro
Miguel Tiu Imul
Juan Barrera Méndez. Na tej stronie jest fiszka dotycząca identyfikacji 14-letniego Juana. Można zobaczyć, jak po latach dokonuje się identyfikacji pomordowanych i męczenników czasów nieodległych. Medycyna sądowa.

Heroiczność cnót

Beato Giovanni Tavelli da Tossignano, dell’Ordine dei Gesuati, Vescovo di Ferrara; nato a Tossignano (Italia) nel 1386 e morto a Ferrara (Italia) il 24 luglio 1446 — bł. Jan Tavelli (1386–1446) z zakonu kleryków apostolskich św. Hieronima, zwanych jezuatami

Gioacchino Masmitjá y Puig, Canonico della Cattedrale di Girona, Fondatore della Congregazione delle Missionarie del Cuore di Maria; nato a Olot (Spagna) il 29 dicembre 1808 e morto a Girona (Spagna) il 26 agosto 1886 — Joachim Masmitjá i Puiga (1808–1886) z Hiszpanii, kapłan, założyciel Zgromadzenia Misjonarek Serca Maryi

Giuseppe Antonio Plancarte y Labastida, Sacerdote diocesano, Fondatore dell’Istituto delle Suore di Maria Immacolata di Guadalupe; nato a Città del Messico (Messico) il 23 dicembre 1840 e morto a Città del Messico (Messico) il 26 aprile 1898 — Józef Antoni Plancarte y Labastida (1840–1898) z Meksyku, kapłana diecezjalnego, założyciela Instytutu Sióstr Maryi Niepokalanej z Guadalupe

Giuseppe Pio Gurruchaga Castuariense, Sacerdote diocesano, Fondatore della Congregazione delle Ausiliatrici Parrocchiali di Cristo Sacerdote; nato a Tolosa (Spagna) il 5 maggio 1881 e morto a Bilbao (Spagna) il 22 maggio 1967 — Józef Pius Gurrachagi Castuariense (1881–1967) z Hiszpanii, kapłan diecezjalny, założyciel Zgromadzenia Służebnic Parafialnych Chrystusa Kapłana

Antonio Maria da Lavaur (al secolo: Francesco Leone Clergue), Sacerdote professo dell’Ordine dei Frati Minori Cappuccini; nato a Lavaur (Francia) il 23 dicembre 1825 e morto a Tolosa (Francia) l’8 febbraio 1907 — Antoni Maria z Lavaur (w świecie François-Léon Clergue; 1825–1907) z Francji, kapłan z Zakonu Braci Mniejszych Kapucynów

Maria del Monte Carmelo della Santissima Trinità (al secolo: Carmen Caterina Bieno), Monaca professa dell’Ordine delle Carmelitane Scalze; nata a Itú, Campinas (Brasile) il 25 novembre 1898 e morta il 13 luglio 1966 a Taubaté (Brasile) — Maria z Góry Karmel od Przenajświętszej Trójcy (w świecie Carmen Caterina Bieno; 1898–1966) z Brazylii, karmelitanka bosa

20 stycznia. Sebastian

We współczesnej Polsce Seba jest raczej bohaterem negatywnym, umięśnionym prostakiem. Święty Sebastian wart jest poznania.


Sebastian przeżył egzekucję!

Jakież było zdziwienie na dworze cesarza Dioklecjana, gdy skazany na śmierć i rozstrzelany pojawił się ponownie świadczyć o swej wierze. My sami myślimy, że Sebastiana zabito strzałami, i tak nam to przedstawia ikonografia.

Święty Sebastian. Jurgów na Spiszu

Postawion tedy męczennik święty za cel i do słupa uwiązany, strzały na sobie zuchwałego i młodego żołnierstwa odnosił. Którymi tak był ustrzelany, pokryty i nadziany, iż go za umarłego wszyścy odeszli. Ciało jego gdy w nocy jedna zacna Rzymianka Hierene, żona Kastula męczennika (…) do pogrzebu z innymi świętymi zjąć przyszła, nalazła go jeszcze żywego i w domu swoim wczasy mu czyniąc, prędko go zdrowym ujźrzała. (Skarga)

Dopiero potem Sebestyjana na śmierć zbito, a ciało jego wrzucono „w miejsce plugawe”.

Skarga, 1592

Pan Podbipięta

Sienkiewicz w Ogniem i mieczem śmierć Longinusa Podbipięty odniósł do męczeństwa (ale jeszcze nie ostatecznego) św. Sebastiana. Tak to ujął Juliusz Kossak.

Formy i znaczenie imienia

Według Franciszka Sowy (na portalu Deon.pl):

Jest to imię wywodzące się z języka łacińskiego. Na gruncie łacińskim było to cognomen, utworzone od greckiego słowa sebastós ‘święty, znakomity’ za pomocą sufiksu -ianus lub od nazwy miast Sebastia.  (…) W Polsce imię jest znane i do dziś używane. Formami spieszczonymi są: Sobek, Sobuś; mogą być także one spieszczeniem rodzimego imienia Sobiesław. (…) Od imienia Sebastian pochodzą nazwiska: Sobek, Sobkiewicz, Sobecki, Sobański, Sobczak, Sobczuk, Sobczański, Sobczyński itp.

Nie bardzo jednak wiadomo, skąd te zmiany, na Sob i Sebes- i góralski Sobestyjon.

19 stycznia. Feliks z Noli, Władysław Łokietek i dobroduszne pająki

Okazuje się, że byli już tacy, co o świętych Pańskich pisali. Dziś przy okazji poszukiwań danych o św. Feliksie z Noli trafiłem na blog martyrologium.blogspot.com. Bardzo ładnie i przejrzyście zredagowane informacje.
Zaczerpnijmy stamtąd jeden z obrazów, ilustrujących, jak ahistorycznie podchodzono do strojów i duchownych z końca wieku III malowano w szatach swojej, o tysiąc dwieście i więcej lat późniejszej epoki.

Pająk zasnuwający jaskinię

20 stycznia rocznica krakowskiej koronacji Władysława znanego wówczas (1320) jako Łoktek, a dziś jako Łokietek. Uczono nas w szkole i opowiadają nam podczas wycieczek do Ojcowskiego Parku Narodowego, że schronił się książę Władysław przed poszukującymi go zwolennikami i sługami króla Wacława II. W 2017 roku badania archeologiczne uprawdopodobniły przebywanie XIV-wiecznych rycerzy w jaskiniach:

Ludzie, którzy pomagali ukryć się Łokietkowi w jaskini, według legendy nie zniszczyli pajęczyny, która zasłaniała otwór wejściowy – mówi Alicja Fiszer, główny specjalista do spraw edukacji Ojcowskiego Parku Narodowego – tylko opuścili Łokietka z góry przez szczelinę. Pajęczyna dodatkowo pokryła się rosą, więc nie wzbudzała żadnych podejrzeń. Zresztą z miejsca, w którym dziś znajduje się brama w kształcie pajęczyny, nie widać dalszych korytarzy. Dlatego było to idealne miejsce, żeby zmylić pościg czeskich rycerzy. (Radio Kraków)

Prawda materialna ma znaczenie, ale w opowieściach ciekawa jest też powtarzalność motywów. Nie będziemy śledzić wszystkich zbiegów i pomocnych im pająków, ale przy okazji wspomnienia Feliksa z Noli przeczytajmy u księdza Skargi:

I bacząc, iż się lud burzy, a Pan Bóg cudo ukazuje, że go poznać nie mogli, ustąpił; a uciekając wpadł w jakieś ścianki i tam się zataił. Jeden poganin, widząc, gdzie wpadł, a śmiejąc się z sług onych, iż z nim gadali, a jego nie poznali, ukazał im ono mieśce miedzy ścianami. A tym czasem pająk siateczki swoje na onę ścianę zapuścił i dziurę onę, którą wlazł Felix, urosztował. Gdy tedy słudzy przybieżeli, a pajęczynę onę na ściankach ujźrzeli, łajać onemu, co ukazał mieśce, poczęli, mówiąc: lada mucha tę pajęczynę przedrze, a Felix tu się cisnąć przerwać by jej nie miał? Rzecz niepodobna, aby on tu był. I bieżąc dalej, do wolnego wyścia i lepszego zatajenia, ś. męczennikowi czas zostawili.

Był Feliks (Szczęsny) zwany męczennikiem, choć męczeńskiej śmierci nie poniósł. Ledwo się jej wywinął, a zasługę jeszcze taką miał, że poratował konającego na pustyni swojego biskupa Maksyma. Udał się tam, za namową anioła, który go uwolnił z kajdan.

13 stycznia. Hilary

Kościół wspomina albo nie wspomina (zwie się to wspomnieniem dowolnym) św. Hilarego z Poitiers, biskupa i doktora Kościoła, autora traktatu o Trójcy (De Trinitate). Zmarł bodaj w roku 367.
Wybrano go na biskupa, mimo że miał żonę. Nie wiem, czy znalazła się ona na XIV-wiecznej ilustracji ukazującej moment ustanowienia go biskupem.

http://saints.bestlatin.net/gallery/hilaire_bnfms.htm

Wikipedia

Wikipedia podaje świętych starszych i nowszych

bł. Franciszek Maria Greco (prezbiter)
św. Glafyra z Amazji (dziewica z IV w.) — Glafyra to ‘piękna, zgrabna, elegancka’.
św. Hilary (biskup Poitiers)
św. Leoncjusz (biskup Cezarei Kapadockiej)
św. Remigiusz (biskup Reims)
bł. Weronika Negroni (mniszka)

Hilary, czyli jaki?

Odmieniamy imię Hilary jak przymiotnik (typu stary), więc możemy się zapytać, co pod greckiem słowem czytać.
Hilary to znaczy: wesoły, pogodny. Poeta Tuwim skojarzył w polszczyźnie Hilarego z roztargnionym, może więc uczonym panem, poszukującym okularów.

https://jarmila09.wordpress.com/2013/03/04/okulary-julian-tuwim/

No to gdy się już pośmialiśmy, to zobaczmy, że umiał ten biskup ujarzmiać zwierzęta strach budzące.

‘St Hilary’, 1365-1367 (1955). Hilary (300-367) was bishop of Pictavium (Poitiers) and considered an eminent doctor of the Western Christian Church. Theodoric’s magnum opus is a collection of panel and wall paintings of saints, prophets and angels, commissioned by King Charles IV of Bohemia for the Chapel of the Holy Cross at Karlstejn Castle. A print from Gothic Painting in Bohemia 1350-1450, by Antonin Matejcek and Jaroslav Pesina, Artia Prague, 1955. (Photo by The Print Collector/Print Collector/Getty Images)

Jakież pożytki płyną ze studiowania retoryki!

Tydzień od 12 stycznia

Kalendarz krakowski Czecha 1868

W roku 1868 układ dni odpowiada rokowi 2020, więc Kalendarze będą nam pomocne, abyśmy widzieli, jakich świętych, jakie imieniny wówczas podawano.
12 stycznia: Honoraty Panny
13 stycznia: Godfrida Wyznawcy
14 stycznia: Felixa Męczennika
15 stycznia: Pawła 1 Pustelnika i Maurus Wyznawca
16 stycznia: Marcella Papieża i Otto Męczennik
17 stycznia: Antoniego Opata
18 stycznia: Pryska Panna

Honorata (zwykle 11 stycznia)

Zmarła bodaj w roku 500, czcigodna siostra św. Epifaniusza. Relikwie w katedrze w Pawii (pierwsze od lewej)

Źródło: http://www.parrocchiadelduomopavia.it/

5 stycznia. Pora na Telesfora

Poważny portal hagiograficzny ŚwięciPańscy.pl przeprasza niniejszym papieża Telesfora (na fresku) i jeszcze kilku męczenników, których żywotów nie znamy, ale świadectwo szanujemy.

Joachim Schäfer – Ökumenisches Heiligenlexikon

O ósmym papieżu Telesforze niewiele wiemy, a to, co nam przekazuje Tradycja (że ustanowił mszę w noc Bożego Narodzenia, siedmiotygodniowy Wielki Post, śpiewanie Gloria, czyli Chwała na wysokości Bogu), chyba kwestionują historycy. Śmierć męczeńską poniósł w roku 136.
Pomylono go z innym Telesforem, męczennikiem afrykańskim, i choć życie skończył 2 stycznia, wspominany jest 5 stycznia (prawosławni 22 lutego). W Kościele zachodnim pamiętano o nim dawniej w Wigilię Trzech Króli.

Mszał rzymski do użytku wiernych, 1874

W Polsce Telesfor

Tak jednak jest, że ktokolwiek w Polsce ma lat 50 i więcej, to Abrahama niekoniecznie widział, ale na hasło Telesfor od razu mówi „Pora na Telesfora” i dziwi się, że jego rozmówcy nie dzielą z nim entuzjazmu do programu dla dzieci z głębokich lat siedemdziesiątych. W szaro-śnieżnych telewizorach niezbyt zresztą wyraźnie było cokolwiek widać.

Znaczenie imienia Telesfor

Franciszek Sowa, Andrzej Vincenz i Henryk Fros SJ podają, że greckie telesphoros znaczy ‘dowiedziony do doskonałości’. Nie był wcale doskonały wuj Telesfor, filister, bohater Domu otwartego nieszczęsnego Michała Bałuckiego.

Pierwsza dekada stycznia (1844)

Oto wyimek ze Złotego ołtarzyka z roku 1844. Książka wydana w Lipsku, ale z imprimatur biskupa rządzącego diecezją wileńską Jana Cywińskiego.

Złoty ołtarzyk, 1844

Zmiany w kalendarzu

W 1844, jak widać: Makary, Daniel, Tytus, Telesfor, Julian, Rygobert, Marcyanna, Agaton.
W 2020 r.:
2 stycznia — Bazylego Wielkiego i Grzegorza z Nazjanzu, biskupów i doktorów Kościoła
5 stycznia — w diecezji łowickiej: bł. Marceliny Darowskiej, zakonnicy
7 stycznia — wspomnienie dowolne św. Rajmunda z Penyafort, prezbitera

Tylko trzej królowie się ostali, a nazywali się Kacper, Melchior i Baltazar.

Królowie, Magowie, Mędrcy